25 ene. 2019

TORCA DEL CARLISTA

El pasado sabado 19 de enero, Javi e Ibon (ADES), Julen (Sustrai Natura), Rebeca y Maite (Rioja), Lorena, Irene, Oskar y Joanes (Otxola), nos reunimos bajo las faldas de Peña Ranero para acompañar a Javier Moreno en la adquisición de datos que nos permitirán conocer más a fondo los secretos de la Torca del Carlista.

Tras un tradicional almuerzo, nos dirigimos a la entrada de la cavidad. Es difícil imaginar que desde esa boca se abren las entrañas de una montaña y que nuestros pies se encuentran sobre una de las cavidades subterráneas más grandes del mundo.

Sabiendo que el pozo por el que descendemos tiene 152m las sensaciones no son muy diferentes a la de cualquier otro. Los fraccionamientos, los pasos de nudos y las arañas que juguetean en la pared te mantienen distraído.

Sin embargo, todo cambia cuando la sala GEV se muestra ante ti. 84 metros te distancian del suelo. La luz del frontal no siempre alcanza las paredes de la sala. La oscuridad te abraza. Comienzas a bajar. Giras sobre la cuerda más de lo que te gustaría pero nada a tu alrededor te puede parar. Tus compañeros no quedan a tanta distancia  pero los sientes lejos. Estás solo en medio del vacío, pero te sientes feliz. Eres alguien privilegiado experimentando sensaciones privilegiadas.

Una vez abajo, seguimos gozando de nuestra distinguida posición, pues Javier Moreno nos lleva a conocer rincones excepcionales acompañados de interesante información. Nos habla de las teorías de la formación de la cavidad, de la curiosa cercanía de Pozalagua sin existir contacto alguno conocido entre ambas cuevas, de la forma en la que consiguieron topografiar semejante superficie...

Recorrimos la cueva y como suele pasar bajo tierra, las horas corrieron rápido por el reloj. Pasamos de sortear los bloques de la sala GEV a admirar las grandes columnas que se alzaban frente a nosotros y a estudiar los detalles con la que la caliza decoraba el techo y el suelo de la Torca del Carlista.

Finalmente y sin mucho remedio, tocaba volver por donde habíamos venido. Chicleo infinito y control de sensaciones. Volver a flotar en medio de la nada y asegurarse de que tu compañero yumarea no muy lejos de ti.

Poco a poco la Torca nos expulsó uno a uno de su interior. Caras de satisfacción y complicidad. Una vez subida, bajada y subida nuevamente la montaña, ahora solo tocaba volver a bajar.

Por último, quisiéramos agradecer a Javi Moreno  por la invitación y las explicaciones dadas dentro de la torca.
Un placer!

Texto y video: Lorena
Fotos: Irene y Joanes





17 ene. 2019

C. 50-Verna zeharkaldia, bertako urruneko lurraldeak

Sarrera


Goizeko bortz eta erdiak eman gabe abiatu nintzen Baztandik Santa Grazira buruz. Izpegi eta Oskitzeko lepoak igaro nituen Pertseiden bonbardaketaren azpian.
Abuztuaren hamaikak Zuberoako errepideetan argitu zuen.
Auto konbinazioa egin behar genuen, auto batzuk Contiendan eta bertze batzuk Santa Grazin utzita. Saretik hartutako krokisak, azalpenak eta topografiak errepasatu nituen, eskolako azterketarako ematen den hondar errepaso moduan.
Larratik zetorren errepide zatiei behatzen nien, mendira abiatzen zirenek niri behatzen zidaten. Lurtarrak beraiek, lurrazpitarra ni.
Lagunen furgonetak ikusi nituen azkenean errepidean beheiti, ordu bat beranduago. Aupa Otxola! pentsatu nuen umoretsu.
-Lehenengo taldea lau lagunek osatuko dute eta orain sartuko dira, zortzi eta erdietan. Falta diren putzuak instalatuko dituzte. Gu bortzok bi ordu beranduago sartuko gara. Hasierako putzuak atzo instalatu genituen.
Otxolako kideek alimaleko lana egina zuten aurreko egunean. Goizeko atzerapena aski justifikatua zegoen.
Bi furgoneta Santa Grazi gaineko pista baten bazterrean utzi genituen, ARSIPek emandako baimenak agerian utzita, eta Contiendara abiatu ginen hirugarren furgoneta batean.
-Begira, Lepineux putzua. San Martingo sistemaren lehenengo esplorazioak hortik egin zituzten.
Errepidetik ikusi genuen leizearen sarrera, pareko magaletik. Urte luzeetan munduko kobazulorik handiena kontsideratutakoa xaloki gordetzen zen mendi zoko hartan.
Guk C. 50 izeneko leizetik sartu behar genuen San Martingo sistemara. Helburua, Verna aretoko tuneletik ateratzea.
San Martingo sistemak dituen hamar sarreretatik hiru daude Nafarroan: San Martingo Harriko leizea bera, Llano Carreraseko Leize Handia eta Contiendako C. 50 leizea.

Bidea

Abuztuak egun zoragarria eskaini behar zien lurtarrei. Guretzat ere garrantzitsua zen eguraldi ona, izan ere, Haizearen Tunela sifonatu zitekeen uraren gorakadaren ondorioz.

Terraza

Contiendako eski estaziotik abiatzen zen pistatik hurbildu ginen C. 50 leizea ezkutatzen zuen lapiazeraino. Arlas mendia lekuko, ingurua ezin ederrago zegoen. Lurraren errainen aho hark jan egin nahi gintuen eta gu desiotan geunden.

Sarrera

Lehenengo taldeak instalatu sokak bidea erakutsi zigun, argitik ilunera.
Harriak elkarri botatzeko arrisku handia zegoenez, binazka joateko estrategia hartu genuen.
Sarrerako zuloa berehala estutzen zen, petatearen betiereko borrokari hasiera emanez. Gure arnesetatik zintzilik, harriak amiltzeko arriskua handitzen zuen petateak.
Metro gutxi batzuetara, izotz bloke bat zegoen, pilatzen zen elurretatik elikatzen zena, urte guztian urtzen ez zena.
Lurrean zeuden harriek biltzen zuten gure arreta guztia. Ezinezkoa zirudien harri mukuruetatik pasatzea harririk bota gabe. Bertzeekiko ardura erabatekoa zen. Paretak estutzen ziren puntu batean burdinazko txapa handi bat zegoen, beheiti joaten ziren harriak eusteko. Txapa mugituz gero, ezin neurtuzkoak izanen ziren arranbelaren ondorioak. Gorputza uzkurtu egin zitzaidan pentsatze hutsarekin.
Txaparen azpitik berrogei metroko putzua zegoen eta, ezkerretara zihoan igarobidea jarraituta, goitiko putzuen bertikaletik atera ginen azkenean. Lasaitasun hasperena saihestezina izan zen.


Hogeita hemezortzi metroko putzu estetiko batek lur azpiko ehun metroko kotara eraman gintuen. Hurrengo ehun metroak eroso egin genituen, sei eta hamalau metro arteko putzuak jaitsita.


C. 50eko azken putzuek René-Jean putzua osatzen dute, ehun metro ingurukoa. Hondar jaitsieretan topatu genuen lehen taldea, azkeneko metroak instalatzen.


San Martingo sistema esploratu zutelarik, haraino ailegatu omen ziren 1975ean eta 1984ean, azpitik goiti etorrita San Martingo errekako ibaiadartxo bat jarraiturik. C. 50aren eta San Martingo sistemaren arteko lotura, ordea, ez zen 1987. urtera arte erdietsi, sarreratik hogeita hiru metrora zegoen igarobide estua oztopo gabetu zuten arte.
Lur azpiko hirurehun eta zortzi metroan paratu genituen neoprenoak, Rushbar meandroa baino lehen.
Zinez estua eta zorrotza zen meandroa, denbora guztian zeharka joatera behartuz. Neoprenoa ertz eta kosketan trabatzen zen, aurreratzea oztopatuz. Berehala ohartu ginen neoprenoa paratu izana hanka sartzea zela. Petatearen tamaina ere gakoetako bat bilakatu zen meandro estuan. Eskuinera biraketa egin zuen meandroak eta, norabidea argi egon arren, eraman beharreko altura zen zalantza. Estutasunak ez zuen treguarik ematen eta progresioarekin jarraitzeko lekurik zabalenak aurkitzea lan nekeza suertatu zen.
Meandroak Arroila Handira jaurti gintuen azkenean, Hesi Handiaren gibelera.
C. 50 leizea gibelean utzita, San Martingo errekak zizelkatu Arroila Handian geunden, hirurehun eta hogeita hamalau metro lur azpian. Lur azpian aurkitutako lehen erreka da San Martingoa, aurreko mendeko 50. hamarkadan deskubritutakoa. Urez ongi zihoala iritzi genion eta horrek apur bat lasaitu egin gintuen. Haizearen Tunela sifonaturik aurkitzearen etengabeko mehatxuak indarra galtzen zuen.
Belaunetaraino gehienetan eta gerriraino nahiz bularreraino aldika, errekaren norabidea jarraitu genuen uretatik. Hiru gradutan zegoen ura. Gainditu beharreko oztoporen bat agertzen zen tarteka, taldearen dinamika moztuz soka aitzineko itxaronaldiarekin. Errekaren ibilgu aktiboa abandonatuta, Marmiten galeriara ailegatu ginen. Neurri guztietako marmita borobilek ezinago ederra bilakatzen zuten galeria. Erlaitza Handian bibak zahar baten hondarrak ziruditenak aurkitu genituen, hasierako esploratzaileen balentrien lekuko. Zabor hondar haiek ekintza gogoangarriekin amestera bulkatu gintuzten.
Vianako Printzea izeneko aretoa zeharkatutakoan, Haizearen Tunela entzutetsuaren sarrera bilatzeari ekin genion. Kitzikaturik, taldekideon urduritasuna agerikoa zen. Bakoitza bere aldetik, antsietatez kasik, tunelerako sarrera bilatu genuen.
-Begiratuko dut hemendik!
-Hemendik bai, nik uste!
-Hortik?
-Hemendik ere!
Komunikazio kaotikoak ez zuen emaitzarik izan. Taldeko hiru Haizearen Tunelaren lehen sarreratik sartu ginen eta bertze seiak, gatera bat pasaturik, Arlasen ibaiadarretik. Haizeak, igarobidearen izena justifikatuz, gogor jotzen zuen. Lehen berrogeita hamar metroak oinez egin genituen, uretatik, buien bidez muntatutako eskubanda baten laguntzaz. Aitzinago, igerian jada eta sabaia metro erdi batera, tunelaren sabaian instalatutako soka batek ahalbidetu zigun Haizearen Tunelaren azken berrogeita hamar metroak azkarrago gainditzen.
Laurehun eta laurogei metro lur azpian geunden, goititik beheiti bustita. Hotzari aurre egiteko, ibiltzeari ekin genion taldeko bederatzi lagunak tunelaren bukaeran elkartu bezain pronto. Hogeita hamar bat minutu jarraitu genuen ibiltzen, gorputza berotzeko, eta, leku aproposa aurkitu genuelarik, neoprenoak erantzi genituen.
Hortik aurrera espazio ikaragarri handietan barna ibili ginen. Nafarroa aretoan, errate baterako, ehun metro ingurura zegoen sabaia leku batzuetan. Han-hemenkako mugarriek eta balizek lagundu ziguten bidea aurkitzen eta desnibelak gainditzen arroka kaosen artean.
Sei-zazpi ordu genituen oraindik irteeraraino eta taldeak kohesio arazoak zituen. Sarreran ez bezala, taldetxoak osatu genituen nahi gabe eta geldialdiak egiten genituen tarteka-marteka, denok elkartzeko.
Lepineux aretoan egin genuen atsedenetako bat. Deskansatzeko. Eta tokiak zuen solemnitatea arnasteko.
Goiti begiratuta, San Martingo Harriko leizearen hutsa ikusten genuen, zeruko Zulo Beltza balitz bezala. Beheiti jarraituta, 1952. urtean Marcel Loubens bolkanologoaren istripuaren hondarrak aurkitu genituen. Garaian erabiltzen zen zirga hautsita, hamar metrotik amildu zen Loubens, zauri larriak pairatuz. Bi egun egon zen hilzorian burdinazko esku-ohe batean, hil egin zen arte. Erreskate saiakerek porrot egin zuten. Han gelditu zen bere gorpua, bi urte beranduago ateratzea lortu zuten arte. Hantxe zegoen burdinazko esku-ohea, gure parean, zorigaiztoko gertakari haren lekuko. Ondoko harrian xumeki zizelkatutako mezuak gogoratzen zuen gertatutakoa.

Esku-ohea

Beherako bidea jarraitu genuen, balizak eta mugarriak segituz ahal zen neurrian. Halakoetan galtzeak denbora eta indarrak xahutzea suposatzen du, eta garesti ordain daiteke. San Martingo sistema esploratu zuten lehen espeleologoen balentria ezin burutik kenduz, miresmena antzeman zitekeen gure arteko elkarrizketetan. Handitasun beltz hartan garaiko argiztapen sistema eta material eskasekin imajinatze hutsak zirrara sortzen zigun. Casteret eta Loubens aretoak; Metroa; Queffelec, Adelie eta Chevalier aretoak… Urruneko kontinente baten esplorazioarekin pareka zitekeen soilik abentura hura. Egunak eta asteak iraun ditzake bazter ilun haietatik egin beharreko erreskate batek. Zer erranik ez hasierako garai haietan. Istripu batek, handiak ala txikiak, ehunka pertsonen egunetako lan nekeza ekarriko zuen.
Euskal Herrian bertan geunden, etxean, etxetik hagitz urrun baina.
Bat-batean, leize hura etxetik inoiz egondako lekurik urrunena zela otu zitzaidan.
Verna areto entzutetsura sartzeko igarobidea aurkitzea uste baino gehiago kostatu zitzaigun. Bi galeria aztertu genituen emaitzarik gabe. Erreka aldeko eskubanda batek Vernara ailegatzeko gakoa zen igarobidea erakutsi zigun azkenean. Vernaren handitasunak txiki egin gintuen. Sabaia ehun metrora genuen gure buruen gainetik eta laurogei metroko ur-jauziak bertze ehun metro beheiti urruntzen zuen ura. Vernako bazterrak miretsi genituen begi arranpaloekin. Bere bortz hektareek munduko lur azpiko areto bisitagarririk handiena bilakatzen zuten eta, turistentzat han eta hemen paratutako manikiek, distantziei neurria hartzen lagundu ziguten. Ur-jauziaren indarra aprobetxatzeko paratu zuten zentral hidroelekt
rikoa eraikitzeko egin zuten bortzehun metroko tuneletik sartzen dituzte turistak. Handik atera ginen gu.
Espeleologoak lur-azpira sartzeko duen beharra lur-azpitik ateratzeko beharrarekin pareka daiteke soilik. Vernako tunel artifizialetik goizeko ordu bata eta erdietan atera ginen, hamazazpi ordu beranduago. Oskarbi zegoen zerua eta Pertseidek ongietorria eman ziguten lurtarren mundura.

Tunela


Testua eta argazkiak: Ernesto.

10 ene. 2019

EXPLORACIÓN CUEVA DEL MORAIG – GRUPO de EXPLORACIÓN MORAIG (GEM), SEGUNDA PARTE




Ya ha pasado el 2018 y merece la pena hacer un resumen de lo que ha dado de sí este año, en cuanto a la Cueva del Moraig se refiere.
Este año, hemos podido bucear en Febrero, en Abril, en Mayo, en Septiembre y dos veces en Diciembre. En total, 36 inmersiones y cerca de 100 horas de buceo.
Hemos trabajado mucho y hemos encontrado cosas muy interesantes, que nos motivan aún más para seguir con la exploración, la topografía y la colaboración con las organizaciones científicas que nos han ido pidiendo información, muestras de agua, materiales, etc.

En el anterior artículo (http://otxola.blogspot.com/2018/03/exploracion-cueva-del-moraig-grupo-de.html), presentamos la topografía hasta el final de la zona profunda. En éste, os enseñamos lo que tenemos, al añadir la topo del ascenso tras la zona profunda y el paso a la Galería Volanthen.


Ya revisamos los años anteriores la Galería del Lago y conseguimos conectarla con la Galería de los Berberechos, a través de la Galería de los Blandengues y el Paso del Esfínter Vertical.
Buscando una conexión parecida o bien una continuidad aguas arriba, hemos estado buceando hasta la saciedad en todos los rincones de la Galería de Animales, mirando los techos y cada pequeño agujero que encontrábamos, buscando la corriente principal y el paso del agua. Cuando se busca siempre se encuentra y aunque hemos progresado metros en varios puntos, no hemos podido pasar las estrecheces que se nos han presentado. Demasiado limitantes por el momento, pero quién sabe si más adelante, retomaremos estos puntos con herramientas más adecuadas para poder pasar. El ejemplo del equipo de La Cueva del Agua al superar el paso Juan Sánchez, es la demostración de que con muchas ganas y muchas horas de trabajo, se pueden desobstruir pasos interesantes.

Por otra parte y haciendo inmersiones más largas y complejas, hemos hecho lo mismo en el ascenso después de la zona profunda y en la Galería Volanthen. De nuevo, posibilidades claras de exploración por un lado y pasos muy limitantes por otro.
Muchos datos topográficos y trabajo de ordenador en casa, para ir sumando metros a la topo que ya teníamos de Bernhard Pack, pero que tiene bastantes errores en esta zona. En los años 90, la iluminación de la época y el uso de aire como gas de fondo, no permitieron hacerla mejor.



No todo son buenas noticias. Es muy frecuente no poder ascender a la burbuja que hay tras la zona profunda. En esa zona, hay un aporte de agua contaminada y la visibilidad se reduce a unos centímetros. El agua, con mucha materia orgánica en suspensión, toma un color amarillento muy desagradable y la hace poco aconsejable para el buceo. Enviamos un informe detallado con esta información a la Administración, para que estuvieran al corriente y tomaran las medidas necesarias para evitar este vertido.



También ha sido sorprendente y desagradable, encontrarnos con buceadores que dicen estar explorando en el Moraig, pero que no nos aportan ningún dato sobre lo que están haciendo.
Ahora es fácil llegar a todas las galerías de la Cueva. El hilo está puesto y es nuevo. Nada que ver con las marañas que nos hemos encontrado nosotros, los cientos de metros de hilos que hemos tenido que quitar y volver a instalar y la de veces que hemos creído estar explorando, cuando realmente eran galerías que ya se habían explorado antes y en las que los hilos se habían roto.
Ya sabemos que la cueva es de todos, pero nos parece una falta de respeto al trabajo que se está haciendo.


2019 será un año bueno y bonito para el Moraig. Cada vez tenemos las cosas más claras de cómo funciona el sistema y por dónde tenemos que buscar y eso nos hace tener más ilusión que al principio.
Una vez más, queremos mostrar nuestro agradecimiento al ayuntamiento de Benitatxell, por facilitarnos y apoyarnos en lo que hacemos.


Buceadores Grupo de Exploración Moraig (GEM):
Carles Ramoneda, JosiOlave, Carmelo Ojuel, Joel Borrazás, Jonathan Alcántara, Guaica Armisen, Eliseo Belzunce.


Texto: Eliseo Belzunce, 8 de Enero de 2019







2 ene. 2019

IGUARAN



Eguberrietako bazkariak eta afariak, Koma, Vendetta, eten gabeko mozkorraldiak, Hatortxu rock… Egoera muturrekoa zen, eta ematen zuen ez zegoela ihesbiderik. Zuriñek baina, mezua igorri zuen Otxolako WhatsApp taldera (sobera esperantzarik gabe naski), larunbatean lagun pare batekin Iguaranera joateko asmoa zuela erranez.
Ustekabean, jendeak bere neguko palazioetatik ateratzeko interesa agertu zuen eta bederatzi laguneko hitzordua osatzen joan zen.
Azkenean zazpi lagun agertu ginen. Zirkunstantziek bi baja eragin zituzten, beraz.
Abenduko hilabetea lehor joana zen eta, urez polita zegoen arren, agerikoa zen ur maila apaletan zegoela.

Hona Iguarango ihesaldia laburbiltzen duen bideo ttipia.



Ernesto.